Tolgunma we töwekgelçilik filosofiki kategoriýa hökmünde

Giriş: Adam tamamlanmadyk zat hökmünde

Biziň her bir saýlawymyz "şu ýerde we häzir" bolmadyk geljege jedel. Töwekgelçilik - dünýäniň gutarylmadyk şertlerinde durmuşyň bir görnüşi, tolgunma bolsa ýeňiş duýgusy hereketiň hereketlendirijisine öwrülende töwekgelçiligiň aýratyn tejribesidir. Filosofiýa "nädip ýeňmek" bilen däl-de, töwekgelçilik etmegiň manysy bilen gyzyklanýar: men kim bolýaryn, nämä bil baglaýaryn, bahany nädip aklaýaryn we wakany nirä goýmaly?

1) Sözler we tapawutlar: töwekgelçilik, howp, näbellilik, tolgunma

Howp - biziň kararlarymyza garamazdan zyýan bermek mümkinçiligi (ýyldyrym çakmagy, keseller, "gara guşlar").

Töwekgelçilik, belli ýa-da çak edilýän töwekgelçilikler bilen aňly saýlamagymyzdyr.

Näbellilik - ähtimallyklar kesgitlenmedik (ýa-da bize elýeterli däl) sebit.

Tolgunma - töwekgelçilige bolan garaýşyň täsirli görnüşi: dopamin pikiri, sosial ykrar edilmegi we şowlulyk mifi bilen güýçlendirilen "goýmak" islegi.

💡 Filosofiki nukdaýnazardan töwekgelçilik näbelli hereketleriň etikasydyr, tolgunma näbelli adamyň tejribesiniň estetikasydyr.

2) Iman we akyl metaforasy hökmünde jedel etmek: Paskaldan Heideggere çenli

Paskal jedel etmegi teklip edýär: düýpli näbellilik ýüze çykanda, Hudaýa (ahyrky jedellerde tükeniksiz ýeňiş) jedel etmek rasional. Bu, näbelli mantyk bilen çözülýän ilkinji uly ädimdir.

Kjerkegaard töwekgelçiligi ekzistensiýa geçirýär: "imanyň bökmegi" - many subutnamadan öň saýlananda kepilliksiz saýlaw. Alada - kemçilik däl, erkinligiň alamaty.

Heidegger dünýä "zyňylmagyny" suratlandyrýar: biz eýýäm töwekgelçiligiň içindeyiz - geljegiň islendik "dizaýny" jedeldir.

Kamyu jogap berýär: dünýä manysyz, ýöne töwekgelçilik mertebäni tassyklamagyň usulydyr (gozgalaňlar öz durmuş görnüşine jedel hökmünde).

3) Häzirki zaman töwekgelçiligi: ähtimallyk, bazar, rasionallyk

Ähtimallygy (Paskaldan we Fermadan Laplasa çenli) töwekgelçiligi hasaplanýar; garaşylýan peýdalylyk we ätiýaçlandyryş peýda bolýar.

Jemgyýetiň klassikleri (Weber, Zimmel) bazaryň kontrakt we göterim arkaly töwekgelçiligi nädip kadalaşdyrýandygyny görkezýär.

Luman: jemgyýet töwekgelçiligi karar töwekgelçiligine paýlaýar - güýç geljegiň paýlanyşyny dolandyrmakdyr.

Bek: giç modernizmiň "töwekgelçilik jemgyýeti" ýeňişler bilen däl-de, ösüşiň zyýanly täsirleri (ekologiýa, ýadro, ulgamlaýyn töwekgelçilikler) bilen ýaşaýar.

4) Töwekgelçilik vs näbellilik: matematika nirede gutarýar

Naýt töwekgelçiligi (ölçäp) we näbelliligi (ölçäp bolmaýar) tapawutlandyrýar.

Kaneman-Tverskiý adamyň garaşylýan maşyn däldigini görkezýär: ýitgilere ýigrenç, "diýen ýaly ýeňiş" täsiri, dramatiki wakalara geçiş bar.

Amaly netije: rasionallyk psihofizika bilen çäklenýär. Diňe formulalar däl, erdemler gerek.

5) Medeniýet modeli hökmünde oýun: Hoýzing we ş.m

Homo Ludens: Oýun medeniýetiň esasy görnüşidir. Oýunda dünýä düzgünler we wagt bilen goralýar, töwekgelçilik dozalanýar we manysy galyňlaşýar.

Humarly oýun - iň ýokary ýagdaý: dünýäniň iň az "ýady" bolan arassa tötänlik. Ol bize näbellilige çydam etmegi öwredýär we durmuşy "çalt" çatryklar bilen çalyşmaga mejbur edýär.

6) Töwekgelçiligiň etiki profili: erbetlikler we kemçilikler

Nusgawy ahlak:

Batyrlyk (andreia) - howpy inkär etmezden garşylamaga taýynlyk.
Paýhaslylyk (phronēsis) - töwekgelçilik çäresini saýlap bilmek ukyby.
Çydamlylyk - addiksiýa hökmünde tolgunmakdan goramak.
Adalat - töwekgelçiligi dymýanlara (geljekki, garyp, ylalaşmaýan) geçirmezlik.

Kemçilikler: gorkaklyk (näbelliligiň ysmazlygy), seresapsyzlyk (töwekgelçiligiň romantizasiýasy), kinizm (ýitgileriň sosializasiýasy, ýeňişleriň hususylaşdyrylmagy).

7) Töwekgelçiligiň syýasaty we ykdysadyýeti: näbelli adamyň adalatly paýlanylmagy

XXI asyryň sosial şertnamasy: her kimiň adyndan töwekgelçiligi kim we haýsy esasda kabul edýär (tehnologiýa, howa, uruş, AI)?

Seresaplylyk ýörelgesi, innowasiýa: ýol berilýän töwekgelçiligiň etiki çägi nireden geçýär?

Ätiýaçlandyryş/gaýtadan paýlamak: raýdaşlyk hususy betbagtçylyklary bilelikde göterilýän töwekgelçilige öwürýär, ýöne ahlak töwekgelçiligini döredýär (moral hazard).

8) Aň hadysasy hökmünde tolgunma: içerde näme bolýar

Neýro tarapy: sylag ulgamy üýtgeýän goldawy gowy görýär - seýrek ýeňişler ýygy-ýygydan kiçijiklere garanyňda özüni alyp barşyny has berkitýär.

Wagtlaýyn miopiýa: derrew peýdany gaýtadan bahalandyrmak, uzak bahany pes bahalandyrmak.

Kyssaçylyk: Biz "gudratly campback" hekaýalaryny gowy görýäris - olar aralyk statistikasyny gizleýärler.

Filosofiki netije: erkinlik öz akyl ritmlerine garşy türgenleşigi talap edýär.

9) Gowşaklyk we düzgün-nyzam: näbelli adam bilen nädip ýaşamaly

Taleb: Dünýä gara guşlardan doly, maksat çaklamak däl-de, üýtgewsizlikden peýdalanýan ulgamlaryň arhitekturasy.

Stoiki: "Biziň güýjümizde näme bar" (höküm, güýç) we "ýok zat" (netije). Amallar: negatiw wizualizasiýa, meýletin ýönekeýlik, reaksiýadan öň arakesme.

Buddist perspektiwasy: netijelere baglylyk agyry döredýär; prosese üns bermek azatlygy yzyna gaýtarýar.

10) tolgunma we manylar: ýeňşiň estetikasy, netijeleriň etikasy

Tolgunma janly duýgy berýär - barlygyň çalt tejribesi.

Ýöne kämillik medeniýeti çyralary däl-de, traýektoriýalary ölçeýär: formasyz ýeňiş - çalt ýitgi.

Etikasyz töwekgelçilik estetikasy ejizleriň ekspluatasiýasyna öwrülýär.

11) Töwekgelçilikli çözgütleriň kiçi grammatikasy (amaly we adaty däl)

1. Näbelli adamyň görnüşini aýdyň: töwekgelçilik (ölçäp bileris) ýa-da näbellilik (ölçäp bolmajak)?

2. Zyýany belläň, girdeji däl: "Ýok bolsa näme bozular?" (gowşaklyk ýörelgesi).

3. Stawkany wagtynda paýlaň: yzyna gaýtaryp bolmajak bir stawkadan pes töwekgelçilikleriň tapgyry has gowudyr.

4. "Many arakesmelerini" goýuň: näme üçin maňa we hasapda töleýänlere?

5. Adalaty barlaň: guýruk töwekgelçiligi kime düşýär? razy boldular?

6. Psihofizikany göz öňünde tutuň: tilte garşy "friksion" ediň (aýak düzgünleri, uzak kararlaryň teswirnamasy).

7. Üstünlik üçin ýer goýuň, meýilnama bilen etmäň: gurluş ylhamdan üstün çykýar.

12) Keýs-mikroskop (üç sahna)

Ylym we biotech: çaklamalaryň batyrlygy + teswirnamalaryň seresaplylygy. Etika tormoz däl, many ätiýaçlandyryşy.

Telekeçilik: "hemme zat gyzyl" diýmegiň ýerine arzan çaklamalaryň tapgyry. Gowşak topar> ajaýyp hedline.

Şahsy durmuş: ykrar etmek/ýakynlyk töwekgelçiligi - zerur nyrh; gatnaşyklaryň tolgunmasy ideg düzgüni bilen bejerilýär.

13) "Azar" nirede gutarýar we "batyrlyk" başlanýar?

Tolgunma ýiti duýgy gözleýär; edermenlik - özüniň durnukly görnüşi.

Tolgunma düzgünler bilen oýnamaga öwrenişdi; edermenlik - gymmat bolanda düzgünleri goldaýar.

Tolgunma el çarpyşmalary gowy görýär; edermenlik - başdan geçirjek netijeleri.

Netije: töwekgelçilik filosofiýasy erkinlik mekdebidir

Töwekgelçiligi ýatyryp bolmaz, ýöne näbelli adam bilen gatnaşyklary ösdürip bolar: ony atlandyryp, zyýany çäklendirip, wagtynda paýlap, adalatly we manyly edip bolar. Tolgunma bize diridigimizi ýatladýar; filosofiýa - biziň jogapkärdigimiz. Ähtimallyk dile, näbellilik bolsa klimata öwrülen dünýäde kämillik şeýle bolýar:

Näbelli bir zat bilen duşuşmak üçin batyrlyk, Çarçuwany düzmek üçin paýhaslylyk, Netijelerini bölmek üçin adalatlylyk, Oňa hyzmat etmezden tötänleýin ýerini terk etmek üçin sypaýyçylyk.

Oýnamak - adam. Liveöne ýaşamak, elini dogry pursatda saklamagy we her jedelde diňe bir pursat däl, eýsem adam bolmak wadasyny hem görmegi aňladýar.